Bir Usta Bir Dünya: Sait Maden

Nuray Gönülşen

Tuncer Özkan

Haklısınız Nuray hanım,

Sait Maden'i yalnızca grafik Ustası olarak değil, aynı zamanda şair ve EN İYİ PABLO NERUDA ÇEVİRMENİ olarak nitelenebilir. Kendisine yanlış hatırlamıyorsam, bu özelliğinden dolayı Şili hükümetince bir madalya dahi verilmişti.
Neruda'yı Hilmi Yavuz'da çevirdi. Ama o İngilizce'sinden çevirmişti.
Oysa S. Maden İspanyolcasından, yani olması gerekenden çevirmişti.

"Veinte amor y una cancion desespereda." -umarım yanlış yazmadım.-
"Yirmi aşk şiiri ve umutsuz bir şarkı"
Kitabın kapağını da kendisi tasarlamıştı. Mükemmel bir tasarımdı. Hatta bu tasarımdan etkilenerek -kopiş değil tabii ki_ bir kitap kapağı bile tasarlamıştım.

Neruda'nın aklımdan kalan şiirlerinden biri:

Bana soracaksın leylaklar nerede?
Hani gelinciklerle örtülü metafizik?
Nerede suskularla dolu kelimeler..

Roul, hatırlıyor musun?
Rafael, ya sen?
Hatırlıyor musun Federico?
Sen toprağın altında yatan.
.........

Gerisini de yazarsam, ki bunu bile izinsiz yazıyorum, ciddi bir etik hatası işlemiş olurum.

Not: Şiirdeki isimler, yine çok önemli Şili'li ve İspanyol ozanlarıdır.

Bir engelim olmazsa sergiye gitmeyi çok istiyorum.

Hoşça kalın.
Tuncer ÖZKAN

Nuray Gönülşen

Yapı Kredi’de sergiye dair bir de söyleşi yapıldı. Söyleşinin sonlarına doğru: “Kendinizi nasıl tanımlarsınız?” sorusuna “şairim” diye yanıt verdi Sait Maden. Tasarımcı, sanatçı yönlerine rağmen, kendine “grafik tasarımcıyım” bile demezken grafik dünyasına adım atar atmaz hem yaratılarıyla hem de temel oluşturma amaçlı araştırmalarıyla birikim yaratmak için çalışmış, çalışmış, çalışmış…

İstanbul’da 1955-60 arası baskı işlerini yapanlar daha çok Ermeni azınlıktanmış. Onlar da daha önce Avrupa’da basılmış kimi afişleri olduğu gibi zeminini, rengini değiştirerek aynen kopya ederlermiş. Kendisini çok öfkelendiren bu duruma yanıtı, daha önce yapılmayanı yapmak olmuş. Gelsin yeni yazı karakterleri ve elle çizimler… Grafiğin Türkiye’deki temeline inme çabası ise ilk basım para ve pullardan yola çıkarak matbaanın 1700’lerde Osmanlı’ya gelişine kadar uzanmış. Tam anlamıyla arkaik bir kazı çalışması. Bu çalışma sonucu derleyip toparladığı tarihsel birikim ise “alıcısı olmaz, iyi satmaz bu kitap” diye yayınevlerinin ilgisini çekmediğinden yayımlanmamış. Sanırım bu sergi sonrası bu çalışma da gün yüzüne çıkacak; en azından daha önce yayımlamayı reddeden Yapı Kredi yayınlarının editoryal birimi kitabın dolduracağı boşluğu farketmiş oldu. Evet, bir boşluk, bir ihtiyaç var ama (Her yıl ne kadar öğrenci mezun oluyor fakültelerin grafik bölümlerinden ben bilmiyorum. Günümüzde üretimden önce pazarlamanın geldiği ve bu işe milyarlarca para akıtıldığı bir gerçek.) bu ihtiyacı duyanlar -garip bir çelişkiydi ki- bu sergi söyleşisinde çok fazla yoktular. Bunun nedenleri çoktur belki ama bir nedeni de, belki azımsanmayacak bir nedeni de, Sait Maden’in bu işi sessiz, sakin, tek başına yapmayı tercih etmesidir.

Ve yine belki de bu yüzden sergi söyleşisinde daha çok onu çeşitli yönleriyle (şair, çevirmen) birey olarak ele alıp içinde var olduğu düşünülen gizemi ortaya çıkartmaya dönük çözümleme, yakıştırma, idealize etme çabaları -hadi anlama çabaları diyelim- vardı. Bu şekilde orada onu dinlemek için gelenlere, anlamaya çalışanlara ne geçer bilmiyorum ama bu sergi söyleşisinden bana kalan; grafik çalışmalarında bilgisayarı kullanmayan grafik sanatçısı Sait Maden’den benim aldığım daha önce yapılmayanın, özgün olanın yapılma çabası oldu. Ve bunu yaparken daha önce olmayan yeni şeyler üretmesi; harf karakterleri, yeni malzemeler… Bu çabası sırasında uçtuğu, mavi, derin, büyülü dünyalar. İşte bir gizem varsa burada. Daha doğrusu orada hiç sorulmayan.

Agathe, uçtuğu var mı ruhunun arasıra,
Büyülü, mavi, derin ve ışıl ışıl yanan
Bambaşka denizlere, bambaşka semalara,
Şu kahrolası şehrin simsiyah havasından?
Agathe, uçtuğu var mı ruhunun arasıra?

İşte Sait Maden’i bize anlatan şiir. Çok fazla gizem aramaya gerek yok. En başa dönüp bakmak yeterli belkide. Daha 18’inde Fransız şairi Baudelaire’den Moesta et Errabunda (Hüzün ve Serseri) adıyla uyarladığı şiirin ilk kıtası. (Bu çeviriyle 1950’de Varlık dergisinin açtığı çeviri yarışmasını kazandı)

Tuncer Özkan

Nuray Hanım,
Güzel yazınız için teşekkür ederim.
Hissettiğim kadarıyla,Baudelaire biraz da size seslenmiş.

Güzel günler dileğiyle.
Tuncer ÖZKAN

Nuray Gönülşen

Teşekkürler Tuncer Bey,
Sergiyi görmeniz dileğiyle... Sizi de etkileyecek şeyler bulacaksınız mutlaka...